قالب وردپرس قالب وردپرس آموزش وردپرس قالب فروشگاهی وردپرس وردپرس

چهارشنبه سوری – نگاهی روانشناختی به مراسم چهارشنبه سوری

چهارشنبه سوری

چرا می‌سوزیم؟

نگاهی روان‌شناختی به چهارشنبه سوری

رضا حیدری ؛ نویسنده و مشاور

چهارشنبه سوری ؛ عنوانی آشنا برای یک جشن در شب آخرین چهارشنبه سال است که درواقع مقدمه‌ای برای جشن‌های نوروزی است. طبق آیین باستانی ایرانی در این شب آتش بزرگی برپا می‌شود و مردم از روی آتش می‌پرند.

زردی من از تو سرخی تو از من ؛ جمله‌ای که مردم با گفتن آن در این شب، زردی(بیماری و مشکلاتشان) را به دست آتش می‌سپارند و به‌جای آن سرخی(گرما و نیرو)را از آتش هدیه می‌گیرند.

این جشن سال‌هاست که با ورود انواع مواد محترقه کام هم‌وطنانمان را در نوروز تلخ می‌کند . در اینجا می‌خواهیم نگاهی روان‌شناختی به این پدیده داشته باشیم و ببینیم چرا افراد حاضر می‌شوند دست به چنین کاری بزنند و  نوروز را برای خود و اطرافیانشان تلخ کنند.

یکی از علت‌هایی که من به‌عنوان یک روانشناس برای انجام برخی رفتارهای پرخطر در این شب چهارشنبه سوری یافته‌ام خطاهای شناختی است .

اگر بخواهم به‌طور خلاصه مفهوم خطاهای شناختی را برای شما توضیح دهم باید بگویم که خطاهای شناختی یا Cognitive Errors خطاهایی هستند که به هنگام تحلیل یک رویداد ما را در دام خود گرفتار می‌کنند .

در این حالت ما نمی‌توانیم مسائل پیش روی خود را به‌درستی ارزیابی کنیم و تصمیمات اشتباهی می‌گیریم .

خطاهای شناختی به‌مرورزمان در ذهن ما شکل‌گرفته و سبب شده با پدیده ها را به شیوه ی خاصی تفسیر کنیم. در اینجا قصد داریم چند خطای شناختی را که افراد را به سمت برخی کارها در چهارشنبه‌سوری سوق می‌دهد بررسی کنیم.

 

تائید اجتماعی:

این خطای شناختی که از آن با عنوان غریزه جمع‌گرایی هم یاد می‌شود بیان می‌کند که افراد زمانی که رفتارشان مثل بقیه آدم‌ها باشد احساس می‌کنند که کارشان درست بوده است .

به این معنا که هرچه افراد بیشتری یک عقیده را دنبال کنند ما هم تمایل داریم آن را درست و بی‌نقص بدانیم .

وقتی می‌بینیم که در چهارشنبه سوری افراد زیادی در جلوی درب منزلشان آتش روشن کرده و از روی آن می‌پرند ، در خانه ماندن برایمان عذاب‌آور می‌شود و تمایل داریم هرچه سریع‌تر به خیل جمعیت پیوسته و ما هم آتشی دست‌وپا کنیم .

در اینجا می‌خواهیم همرنگ جماعت شویم تا به عقیده خودمان و به اصطلاح رسوا نشویم .

هرچند این هم‌رنگی ممکن است به قیمت جان خودمان و اطرافیانمان تمام شود. کاری که افراد زیادی آن را انجام می دهند لزوما کار درستی نیست و باید قبل از انجام هرکاری به این نکته دقت کنیم تا مبادا در دام این خطای شناختی گرفتار شویم.

تایید اجتماعی . چهارشنبه سوری

اتفاق تصادفی:

کارل گوستاو یونگ(روان‌پزشک سوئیسی) اتفاقاتی که به‌طور کاملاً تصادفی باهم رخ می‌دهند را  پدیده هم‌زمانی نامید .

پدیده هم‌زمانی یا خطای اتفاق تصادفی بیان می‌کند زمانی که دو اتفاق باهم رخ می‌دهند ذهن ما دوست درد ارتباطی بین آن دو برقرار کند .

به این صورت که یکی را علت دیگری بداند. همین مسئله ریشه‌ی بسیاری از خرافات می‌باشد .

درگذشته فردی مشغول انجام کاری بوده (به‌عنوان‌مثال ریختن آب جوش در هنگام شب بر روی زمین) و هم‌زمان با این پدیده یک اتفاق دیگر(مثلاً دچار شدن به حالتی از جنون) هم برای او رخ‌داده .

همین عامل سبب شده افراد تصور کنند اتفاق اول علت اتفاق دوم است .درصورتی‌که این دو پدیده به‌صورت کاملاً تصادفی باهم رخ‌داده‌اند و هیچ رابطه‌ی علت و معلولی بین آن‌ها نیست .

در مورد چهارشنبه‌ سوری(و بسیاری از مراسم های این چنینی) هم باید بگویم بسیاری باور خرافی به این مراسم دارند و گمان می‌کنند که اگر کسی این مراسم را برپا نکند و از روی آتش نپرد ممکن است او هم دیوانه شود(چراکه ممکن است درگذشته این اتفاق برای یک نفر افتاده باشد).

چهارشنبه‌سوری صرفاً یک مراسم است که می‌تواند برگزار شود و می‌تواند برگزار نشود و در صورت برگزار نشدن آن هیچ اتفاق بدی برای شما نخواهد افتاد .

سعی نکنید خودتان و خانواده را به اجبار در این مراسم شرکت دهید و دست به کارهایی بزنید که نتیجه ای جز پشیمانی برایتان نداشته باشد.

 

فاجعه دنباله‌روی:

درگذشته همراهی با گروه اهمیت بسیاری داشته است . اگر کسی از گروه جدا می‌شد ممکن بود این حرکت به بهای جانش تمام شود ( چون ممکن بود توسط یک حیوان وحشی موردحمله قرار بگیرد!).

از آن زمان تا حالا که میلیون‌ها سال گذشته ما انسان‌ها هم چنان تمایل داریم عضوی از گروه باشیم و از نظرات گروه تبعیت کنیم.

گاهی این تبعیت کردن بدون فکر و منطق صورت می‌گیرد . نمونه‌ی بارز آن را در مراسمات آغاز سال جدید و به‌خصوص چهارشنبه آخر سال می‌بینیم .

وقتی می‌بینیم اقوام و خویشاوندان برای فرزندانشان مواد محترقه تهیه‌کرده‌اند ماهم دست‌به‌کار می‌شویم تا از این قافله عقب نمانیم .

وقتی می‌بینم افراد با جمع‌آوری هیزم آتش‌های بزرگی برافروخته‌اند( که گاه سبب آسیب رساندن به ساختمان همسایه و آسفالت کوچه‌ها هم می‌شود) ما هم برای همراه شدن با این جمعیت دست به کارهای این‌چنینی می‌زنیم .

اما خودتان هم بهتر می‌دانید که این تبعیت کردن از جمع که ما از آن با عنوان فاجعه دنبال‌روی یادکردیم در بسیاری از مواقع به ضرر ما تمام  می‌شود .

شاید لازم باشد گاهی برای حفظ سلامتی خودمان و اطرافیانمان دقیقاً برخلاف نظر جمع تصمیم گرفته و حرکت کنیم. شاید بهتر باشد به جای حضور در کوچه و برپا کردن آتش دورهمی چهارشنبه آخر سال را در منزل خودمان(حتی بدون برپا کردن آتش) برگزار کنیم.

 

علیت نادرست:

از این خطای شناختی در بسیاری از تبلیغات تلویزیونی و برای متقاعدسازی مخاطبان در خرید کالاهای تبلیغ‌شده استفاده می‌شود. زمانی که ما چیزی را به‌اشتباه به‌عنوان علت و به وجود آورنده چیزی دیگر در نظر می‌گیریم دچار این خطا شده‌ایم.

به‌عنوان‌مثال زمانی که یک فرد خوش‌اندام را می‌بینیم که در تبلیغ تلویزیونی مشغول استفاده از یک کالای ورزشی است این‌گونه تصور می‌کنیم که استفاده از آن کالا سبب زیبایی‌اندام آن فرد شده  است (درحالی‌که ماجرا برعکس می‌باشد و معمولاً افراد خوش‌اندام برای تبلیغات این‌چنینی استفاده می‌شوند ).

در مورد چهارشنبه‌ سوری هم ممکن است دیده یا شنیده باشید که پریدن از روی آتش سبب سلامتی و دفع مریضی‌های مختلف می‌شود . اما این باور چگونه شکل‌گرفته است؟ با توجه به مثال قبل توضیح می‌دهم .

درگذشته اکثر افرادی که از روی آتش چهارشنبه‌سوری می‌پریدند افرادی سالم و تندرست بودند و این باور به وجود آمده است که پریدن از روی آتش واقعاً زردی‌ها( بیماری‌ها و ضعف‌ها) را از بین می‌برد و سرخی(سلامتی و شادکامی) به بار می‌آورد .

در این مثال هم ممکن است مانند مورد قبلی دچار اشتباه شده باشیم .چراکه همبستگی لزوماً دلیلی بر علیت نیست و همراه شدن دو چیز باهم نمی‌تواند بیانگر این نکته باشد که یکی علت دیگری است.

حتی می‌توان این‌گونه هم به قضیه نگاه کرد: که فقط افراد سالم در مراسم چهارشنبه‌سوری حاضرشده و از روی آتش می‌پرند نه اینکه کسی که از روی آتش می‌پرد سالم و تندرست می‌ماند .

زیرا افراد بیمار اصلاً حال و حوصله‌ای برای حضور در جمع و پریدن از روی آتش را ندارند. همین عامل سبب شده که ما فکر کنیم پریدن از روی آتش واقعاً به سلامتی ما کمک می‌کند و کسی که از روی آتش نپرد بیمار و ضعیف می‌ماند.

مراسم چهارشنبه آخر سال مراسمی است که اگر به‌درستی و به‌دوراز باورهای خرافی انجام شود فرصتی مناسب برای دورهم جمع شدن و شادی کردن است .

اگر هم درگیر خرافات شده و بخواهیم کارهایی را انجام دهیم که هیچ گونه مناسبتی با یک تفریح و سرگرمی ندارد قطعا نتیجه ای جز تلخ شدن تعطیلات نوروزی را برایمان نخواهد داشت.

سخن آخر

در این مقاله به دنبال تخریب مراسم چهارشنبه سوری نبودیم و فقط خواستیم بامعرفی خطاهای شناختی طرز فکر خودمان را نسبت به این مراسم و مراسمات دیگر اندکی اصلاح کنیم.

درباره ی رضا حیدری

مطلب پیشنهادی

رهایی از چهار میخ کاهلی

رهایی از چهار میخ کاهلی راهکارهایی برای غلبه بر تنبلی در مطالعه این مقاله در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

محصول شما به سبد خرید افزوده شد رد کردن